Çin Halk Cumhuriyeti'nin Wuhan kentinde ortaya çıkan, daha sonra tüm dünyaya hızla yayılan ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından pandemi olarak ilan edilen Koronavirüs (Covid-19) salgını ile mücadele kapsamında oluşabilecek zararın en aza indirgenebilmesi için bir çok ülkede önlemler alınmıştır. Bir çok ülke, salgının 11.03.2020 tarihinde pandemi olarak ilan edilmesinden sonra, Dünya Sağlık Örgütü Covid-19’un dünya çapında hızlıca yayıldığı gerekçesi ile Uluslararası Halk Sağlığı Acil Durumu ilan etmesi sonucu söz konusu pandemi ile ilgili daha ciddi önlemler alınmasının önemini vurgulamıştır. Bu salgın nedeniyle bir çok sektör ekonomik anlamda kötü etkilenmiştir. Salgının en çok etkilediği alanlardan biri de uluslararası ticaretinin yapıldığı denizcilik sektörüdür. Uluslararası ticaretin %85’i deniz yoluyla yapılmaktadır. Emtia ve hammaddeye olan talebin azalması dolayısıyla sevkiyat ihtiyacını azalttığından navlun oranlarını düşürmüştür. Ayrıca Cruise gemileri de virüse karşı tedbirler kapsamında seyahatlerini durdurmuşlardır.
Bir çok ülke, Covid-19 salgınının yayılmasını önlemek ve salgının deniz sektörüne etkisini en aza indirgemek adına, limanlarını belli bir süreliğine kapatmış ve limanlarına gelmekte olan cruise ve yük gemilerine yönelik ilgili bakanlıklarca çıkarılan sirküler doğrultusunda hareket etmiştir. Ülkelerin limanlarını korumak için aldığı önlemlere örnek olarak, Grand Princess yolcu gemisi korona virüs şüphesi nedeniyle San Francisco açıklarında 1 hafta bekletilmiş daha sonra geminin Oakland limanına yanaşmasına izin verilerek yolcular karantinaya alınmıştır. Bir başka örnekte ise, korona virüs şüphesi taşıyan Diamond Princess gemisi de Japonya’nın Yokohama kenti açıklarında 2 hafta bekletilmiştir. Bu örneklerle de görüldüğü üzere, turist gemilerinin limanlara girişlerine izin verilmemiş ve bir süre bekletildikten sonra yolcular yetkililerin bildirdikleri alanlarda vakit kaybetmeksizin karantinaya alınmıştır.
Çin’de hızla yayılan Covid-19 nedeniyle, Çin limanlarına uğrayan konteyner gemi sayılarında azalma görülmektedir. Maersk, MSC, CMA CGM, Cosco Denizcilik Ltd., Hapag-Lloyd gibi dünyanın önde gelen konteyner taşımacılığı şirketleri, Çin’e yapılan seferlerini azalttıklarını açıkladılar. Maersk şirketinin Çin’deki faaliyetleri yıllık sevkiyat hacminin %30’unu temsil etmektedir. Covid-19 sebebiyle seferlerinin büyük bir bölümünü iptal etmiştir. Ek olarak, Uluslararası Deniz Ticareti Odası (ICS) hastalık belirtileri gösteren yolcuları izole etmek ve diğer ülkelere yayılmasını engellemek için etkilenen bölgelerdeki tüm limanlarda sağlık taramaları yapılmasına yönelik önerilerde bulunmuştur.
14 Mart 2020 tarihinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından Covid-19’a karşı alınan önlemler aşağıda belirtilmiştir;
• Türkiye limanlarına gelen gemilerin, gemi geliş bildirim yükümlülüğü kapsamında, limana gelmeden yirmi dört saat önce bildirimde bulunması gerekiyordu. Fakat salgın sebebiyle gemi geliş bildirim yükümlülüğü kırk sekiz saate çıkarıldı.
• Türkiye limanlarına giriş yapacak Türk ve yabancı bayraklı gemilerin uğradığı son on limanın bilgileri alınarak, bu son on limanın Virüs Bilim Kurulunca riskli ülkeler içinde yer alan Çin, İran, İtalya, Almanya, İsveç, Hollanda, Fransa, İspanya, Danimarka, Norveç, Belçika, Tayland, Japonya, Güney Kore, Hong Kong ve Singapur olması, veya bu ülke vatandaşlarının son 14 gün içinde gemiye katılması halinde, Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü tarafından denetlenmesi ve bu denetim sonucunda gemide bulunan kişilerin karaya çıkmasında bir sakınca olmadığına yönelik yetkili makamlarca karar alınmadıkça gemiden kimsenin inmesine izin verilmeyeceği belirtilmiştir.
17 Mart 2020 tarihinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü tarafından “Gemiadamları İşlemleri ve Korona Virüs Tedbirleri” adı altında yeni önlemleri açıklamıştır:
• Liman Başkanlıklarına yapılacak her türlü gemiadamı işlemi ile ilgili liman başkanlıklarına şahsen yapılacak başvurular sadece Cuma günleri kabul edilecek ve diğer günlerde yapılacak olan başvurular Gemiadamları Elektronik Başvuru Sistemi üzerinden sağlanacaktır.
• Gemiadamları online sınav salonlarında yapılacak olan gemiadamı sınavına randevu almak için öncelikle pasaportlarını ibraz etmelidir. Pasaport incelemesi sonucunda, son on dört günde yurtdışından geldikleri tespit edilen kişilere sınav randevusu verilmeyecektir.
• Fakat, daha önce sınav randevusu almış olan gemiadamlarının son on dört gün içerisinde yurt dışından geldiği tespit edildiği takdirde, sınav hakları saklı kalmak kaydıyla sınavlara alınmayacağına yönelik karar verilmiştir.
• Ayrıca, gemiadamlarına yönelik hazırlanan online sınav salonları için belirlenen salon kapasiteleri %50 oranında azaltılmıştır.
• Amatör denizci belgesi ve kısa mesafe telsiz operatörü yeterlik eğitim ve sınavları ileri de bildirilecek yeni bir tarihe kadar askıya alınmıştır.
• Türk gemiadamlarına, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca, gemiadamı yeterlilik belgeleri, gemiadamı cüzdanları ve STCW belgeleri verilmektedir. Türk ve yabancı bayraklı gemilerde çalışan Türk gemiadamlarının sahip olduğu bu belgelere ilişkin sürelerin bitmesi halinde, çalıştıkları geminin sahibi veya işletmecisi tarafından çalışma sözleşmesinin örneği ve hazırladığı dilekçe ile birlikte Liman Başkanlığına başvurabilir. Bu başvuru sonucunda belgelerin süre bitim tarihlerinden itibaren 3 ay süre ile uzatılması mümkün kılınmıştır.
Ayrıca, yapılan taşıma sigortalarında gemilerin varış tarihlerinde covid-19 tedbirleri sebebiyle aksaması sigortacı ve armatör firmalar arasında bir takım sorunlar yaşanmaktadır. Diğer bir husus uluslararası sigortacılık sistemi İngiliz hukuk kurallarına göre yönetilmektedir. İngiliz hukuk kurallarına göre de poliçenin kapsamında ki mücbir sebeplerin açıkça ifade edilmesi gerekmektedir. Aksi halde, hasar anında tahsilat riskleri yaşanabilir. Örneğin, gemi personelinde yaşanacak olası ölüm vakalarının artması P&I sigorta şirketlerini ekonomik olarak zarara sokabilir.
3 Nisan 2020 tarihli Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü'nün 226643 sayılı yazısında Liman Başkanlıkları tarafından alınması gereken tedbirler, Bakanlıkların 2020/2 ve 2020/3 sayılı Genelgeleri ile aşağıda belirtilmiştir:
• Deniz yoluyla yük, konteyner ve dorse taşımacılığının devamlılığının önemli olması ve söz konusu seferlerde yolcu taşınmak istenmesinin deniz taşımacılığını riske sokması, acil bir durumda gemilerde yolcu bulunması gerektiği durumlarda ise ilgili Bakanlıklarla (Sağlık, Dışişleri ve İçişleri Bakanlığı) koordine sağlanması için ilk bilgilendirmenin Genel Müdürlüklerine yapılması, Genel Müdürlük tarafından ilgili kurumlardan onay alınmadan gemilerin yurtdışı limanlarından çıkmaması için tedbir alınması, buna aykırı işlem yapan acenteler hakkında Gemi Acenteleri Yönetmeliği'nin 14 üncü maddesi ve ilgili mevzuat kapsamında cezai işlem yapılacağı,
• Ülkemiz kıyı tesislerine gelen ve kılavuzluğa tabi gemilerin; kılavuz kaptan gemiye çıkmadan önce acenteleri vasıtasıyla gemi tarafından köprü üstünün dezenfekte edilmesinin sağlanması uygulamasına devam edilmesi, gemilerin yaşam mahallinde ihtiyaç duyulan diğer alanlarının acenteleri ile bu işle yetkili firmalar tarafından dezenfekte kararının verilmesinin ise Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü takdirinde olduğu,
• Liman Başkanlıklarında Türk Bayraklı gemilere yapılan ön sörvey denetim aralıklarının; geminin Karada Atanmış Kişisinin Bakanlıktan farkındalık eğitimi almış olan gemiler için 6 ay, diğer gemiler için 3 ay olarak yapılması ve yabancı bayraklı gemilere yapılan Liman Devleti Denetimi uygulamalarının askıya alınması kararı verilmiştir.
Söz konusu denetim uygulamaların 30 Nisan 2020 Perşembe gününe kadar belirtilen şekilde uygulanmasına yönelik karar alınmıştır.
